Po katastrofalnych powodziach wywołanych przez El Niño mieszkańcy północnego wybrzeża Peru składali ofiary z ludzi. Nowa analiza szkieletów z doliny Lambayeque pokazuje jednak, że kryzysy klimatyczne nie przekładały się tam na codzienną przemoc. Ślady urazów od aktów agresji znaleziono u niespełna 2% badanych osób.
Rytuały po klęsce żywiołowej
Na pustynnym wybrzeżu północnego Peru archeolodzy od dawna łączą masowe ofiary rytualne z gwałtownymi ulewami i powodziami, które przynosił El Niño. Zjawisko to zabijało też ryby, a w normalnie suchej dolinie niszczyło lokalną produkcję żywności. Badaczy zastanawiało, czy rytuały były częścią szerszego wzrostu przemocy napędzanego niedoborem zasobów.
Według dr. Haagena Klausa z George Mason University władcy kultur Moche i Sicán opierali część swojej pozycji na twierdzeniu, że pośredniczą między ludźmi a siłami natury. Wielkie ofiary z ludzi tuż przed upadkiem tych systemów politycznych wyglądają więc na próbę przywrócenia równowagi poprzez oddanie nadprzyrodzonym mocom najcenniejszych istnień. To właśnie z tego kontekstu pochodzą najliczniejsze dowody przemocy w dolinie.
Co sprawdzono w kościach
Zespół skorzystał z zasobów Lambayeque Valley Biohistory Project, obejmujących 30 stanowisk i ponad 3000 lat historii doliny. Do analizy wybrano 1633 osoby, których czas śmierci dało się określić dość dokładnie, co pozwoliło zestawić ich losy z modelami dawnego klimatu.
Badacze porównywali dwa typy urazów:
- urazy czaszki, zwykle wynikające z przemocy,
- urazy pozostałych części szkieletu, zwykle przypadkowe.
Zestawiono je ze zmianami opadów i dostępności wody w kolejnych okresach.
Przemoc była rzadkością
Wynik zaskoczył autorów: ślady przemocy miało tylko 25 osób (1,6% próby), a ślady urazów przypadkowych 77 osób (5,1%). Nie stwierdzono związku między żadnym z tych typów urazów a niestabilnością ekologiczną. Nie było też zależności między płcią a doświadczaniem przemocy.
Inaczej wygląda to w innych częściach Andów, gdzie urazy czaszki są znacznie częstsze, zwłaszcza w okresach załamań klimatu. Autorzy podejrzewają, że w Lambayeque mogło pomagać sąsiedztwo morza, łagodzące niedobory żywności, albo inny sposób organizacji społeczeństwa, który celowo ograniczał agresję.
„Przemoc na szeroką skalę nie jest z góry przesądzoną reakcją na zmianę klimatu” – powiedział dr Thomas Snyder z Uniwersytetu Nowojorskiego.
Ograniczenia i znaczenie dla dzisiejszego świata
Autorzy zaznaczają, że to szacunki. Nie każde zranienie zostawia ślad na kościach, więc część przemocy mogła pozostać niewidoczna. Ponieważ nie datowano radiowęglowo każdego szkieletu, badanie wychwytuje długofalowe tendencje, a nie krótkie epizody. Snyder przyznał, że chciałby w przyszłości datować całą próbę, by sprawdzić, czy nie umknęły im jakieś zależności.
Dla polskiego czytelnika El Niño to zjawisko odległe, bo dotyczy głównie Pacyfiku i nie wpływa na nas bezpośrednio. Sama logika badania jest jednak uniwersalna. Także w Europie mówi się o powodziach, suszach i falach upałów jako o wyzwaniach, które będą wymagały od społeczeństw adaptacji. Wyniki z Peru nie mówią nic o tym, jak zareagowałaby dzisiejsza Polska czy Unia Europejska, ale przypominają, że kryzys klimatyczny nie musi automatycznie oznaczać wzrostu agresji.
Wnioski warto traktować ostrożnie: dotyczą jednej doliny i społeczeństw, które żyły w zupełnie innych realiach niż my. Klaus podkreśla jednak, że przez 6000 lat mieszkańcy Lambayeque znajdowali twórcze sposoby radzenia sobie z El Niño i długofalowymi zmianami klimatu, a powszechna przemoc nie była wśród nich.
Źródło: Phys.org – „Despite sacrificing people after catastrophic El Niño flooding, ancient societies were generally peaceful”
